SERMAYE PİYASASI KURULU ARACI KURUMLAR TARAFINDAN YATIRILAN TEMİNATLARIN KULLANIM ESASLARI TEBLİĞİ (SERİ:V, NO:101)

Sermaye Piyasası Kurulu Aracı Kurumlar Tarafından Yatırılan Teminatların Kullanım Esasları Tebliği’nin amacı, tebliğde belirtilen esaslar çerçevesinde Sermaye Piyasası Kurulu adına verilen teminatların yatırılmasına ve serbest bırakılmasına ilişkin esasları düzenlemektir. Aracı kurumların sermaye piyasası faaliyetlerine ilişkin olarak üyesi oldukları borsalar tarafından talep edilen teminatlar ile 26/06/1998 tarih ve 23384 sayılı Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan Seri: V, No: 34 sayılı Tebliği kapsamında alınan teminatlar bu Tebliğdeki esaslara tabi değildir. Ayrıca, Sermaye Piyasası Kanunu’nun 46.maddesinin (h) bendine göre, Sermaye Piyasası Kurulu’nca yapılacak mali durum değerlendirilmesinde bu Tebliğ kapsamında yatırılan teminatlar dikkate alınmayacaktır.

Sermaye Piyasası Kurulu, Seri:V, No:46 sayılı Tebliğ kapsamında faaliyet göstermekte olan aracı kurumlardan, bu Tebliğ esaslarına göre belirlenen teminatları, Sermaye Piyasası Kanunu’nun 34.maddesinin beşinci fıkrası çerçevesinde yatırmalarını isteyebilecektir. Yani, aracı kuruluşların yatıracakları teminatların türü, miktarı, kullanım alanı ve şekli Sermaye Piyasası Kurulu’nca belirlenecek; teminatlar rehnedilemeyecek, haczedilemeyecek, üçüncü kişilere devredilemeyecek, teminatlar üzerinde kullanım amaçları dışında tasarruf edilemeyecektir.

Aracı kurumların sermaye artırımı kararı alması durumunda, sermaye artırımı için belirlenen tutar, sermaye artırımı işlemleri sonuçlanana kadar Takasbank nezdinde bloke edilecektir.

      A. Yatırılacak teminatların türleri:

 Aracı kurumların bu tebliğ uyarınca yatıracakları teminatlar, nakit, kamu borçlanma senedi, Türkiye’de kurulu bir bankadan alınmış teminat mektubu veya aracı kurumların kendi kurucusu olmadıkları yatırım fonu katılma belgeleri şeklinde olabilecektir. Aracı kurumların sermaye artırımı işlemleri için Takasbank nezdinde bloke edecekleri tutarlar için teminat mektubu kullanılamayacaktır.

  B. Teminatların miktarı:

Sermaye Piyasası Kurulu Seri: V, No:101 sayılı Tebliği’ne göre, aracı kurumların yatıracakları iki tür teminat miktarı vardır:
-Her yıl sonunda Seri: V, No:34 Sayılı Tebliğe göre hesaplanan özsermayelerinin %1’ine eşit değerde teminat yatıracaklar,
-Yukarıda belirtilen miktar ile birlikte ayrıca, Seri:V, No:34 sayılı Tebliğ’de yer alan sermaye yeterliliği tabanının özsermayelerine bölünmesi sonucunda bulunan oranın %15’ten az olması durumunda, söz konusu oranı %20’ye tamamlayacak şekilde bloke edeceklerdir.

Sermaye artırımı işlemlerine mahsuben Takasbank’a bloke edilecek tutar, sermaye artırım tutarından az olamayacaktır.

 
C. Teminatların yatırılacağı yer ve zaman:

Aracı kurumların bu Tebliğ kapsamında yatıracakları teminatlar aracı kurumlarca, Sermaye Piyasası Kurulu adına Takasbank’a tevdi edilecektir. Eğer tevdi işlemi aracı kurumlarca değil de üçüncü bir kişi tarafından yapılır ise, üçüncü kişi teminata ilişkin haklarını aracı kuruma devrettiğine ilişkin bir temlikname verecektir.

Teminat ile ilgili hususlarda Sermaye Piyasası Kurulu nezdindeki işlemleri yürütmede ve teminatın serbest bırakılmasına yönelik işlemlerde, muhatap aracı kurumdur.

Aracı kurumlar, kendilerine Kurul veya Takasbank tarafından bildirim yapılmasını takip eden 5 iş günü içerisinde teminatları Takasbank’a tevdi edeceklerdir. Bu süre teminat tamamlanması için gereken haller için de geçerlidir.

 D. Teminat varlıkların değerlemesi ve takibi:

Aracı kurumların yatıracakları teminatların değerlemesinde Seri: V, No:34 Sayılı Tebliğ’in 5.maddesinde yer alan değerleme ilkeleri dikkate alınacaktır. Teminat yükümlülüklerinde eksilme olması halinde  eksik kısmın tamamlanmasına ilişkin işlemler Takasbank tarafından yerine getirilecektir. Takasbank teminatlara ilişkin değer takibini haftalık olarak yerine getirecek; teminatların durumuna ilişkin rapor hazırlayarak yıl sonunu takip eden 15 iş günü içerisinde Sermaye Piyasası Kurulu’na gönderecektir.

 E. Teminatların serbest bırakılması:

1-Teminat yatıran aracı kurumların, yatırdıkları teminat tutarı hariç, sermaye yeterliliği tabanının özsermayelerine bölünmesi sonucunda bulunan oranın %20’ye ulaşması durumunda, faaliyetleri devam eden aracı kurumun sermaye yeterliliği tabanının özsermayeye bölünmesi sonucunda bulunan oranının %15’in altına düşmesi nedeniyle alınan teminatları Takasbank tarafından serbest bırakılacaktır. Teminat yükümlülüklerinde eksik olan aracı kurumların teminatları iade edilmeyecektir.
2-Sermaye artırımı işlemlerine mahsuben Takasbank’a bloke edilecek tutarlar için sermaye artırımı işlemlerinin tamamlanarak, sermaye artışının ticaret siciline tescil edilmesine ilişkin evrakın Sermaye Piyasası Kurulu’na  iletilmesini takiben teminatlar serbest bırakılacaktır.
3-Faaliyetleri Sermaye Piyasası Kurulu’nca, Sermaye Piyasası Kanunu’nun 46.maddesinin (h) bendi uyarınca, aracı kurumun maddi durumunun ciddi surette zayıflaması nedeniyle, geçici veya sürekli olarak durdurulmuş olan aracı kurumlar kapsamında olmayan aracı kurumların müşterilerine karşı, sermaye piyasası faaliyetinden kaynaklanan ve yargıya yansımış ihtilaflı borçları için Takasbank nezdinde bloke edilmiş olan  teminatları, davanın aracı kurum lehine sonuçlanması durumunda mahkeme kararının kesinleşmesinin ardından serbest bırakılacaktır. Davanın aracı kurum aleyhine sonuçlanması halinde ise ödeme, mahkeme kararının kesinleşmesini takiben Takasbank tarafından söz konusu dava için bloke edilen teminatlardan yapılacaktır ve ödeme sırasında yatırımcıdan noter onaylı ibraname alınacaktır. Bloke edilen teminatlardan yapılan ödeme sonucunda kalan bakiye davacıdan alınacak noter onaylı ibraname örneğinin Sermaye Piyasası Kurulu’na ibraz edilmesinden sonra veya dava zamanaşımı süresi sonunda serbest bırakılacaktır.

E.1. Yetki belgeleri kendi talepleri doğrultusunda iptal edilen aracı kurumların teminatlarının serbest bırakılması:

Aracı kurumların yatırdıkları ve bu tebliğ yürürlüğe girmeden önce yatırmış oldukları teminatların, kendi talepleri doğrultusunda faaliyetlerinin sona ermesi nedeniyle Kurulca serbest bırakılması hususunda Kurul’a yapacakları başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için:

  • Aracı kurumun alım-satım aracılığı yetki belgesinin, aracı kurumun kendi isteği ile iptal edilmiş olması,
  • Aracı kurum nezdinde Sermaye Piyasası Kurulu’nca yürütülen ve teminatların serbest bırakılmasına engel olacak herhangi bir denetim, şikayet, uyuşmazlık bulunmaması,
  • Aracı kurumca yazılı mutabakat sağlanamayan müşterilerinin hesaplarında yer alan nakit ve/veya diğer kıymetlerin müşteri adına Takasbank nezdinde bloke edilmesi,
  • Aracı kurumun taraf olduğu yatırımcı ihtilaflarına ilişkin olarak aracı kurum tarafından dava tutarları ve/veya  icra takibine konu nakit ve/veya diğer kıymetlerin Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek saklamacı kuruluş nezdinde müşteri adına açılacak bir hesapta ihtilaf konusu tutarın bloke gününe kadar işlemiş faizlerini de içerecek şekilde bloke edilmesi,
  • Tebliğ ekinde yer alan ilan metninin aracı kurum tarafından Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, ülke çapında günlük olarak yayım yapan en az 2 gazetede ve en az 1 hafta süreyle Borsa Bülteni’nde ilan edilerek söz konusu ilanların birer örneğinin Sermaye Piyasası Kurulu’na gönderilmesi,
  •  İlanda yer alan 2 aylık süre sonunda dava  açan veya hak talebinde   bulunan müşteri olması halinde aracı kurum tarafından söz konusu davalara ve hak taleplerine ilişkin detaylı bilgileri içerecek şekilde Sermaye Piyasası Kurulu’na bildirimde bulunulması,
  • İlan sonunda dava açan veya hak talebinde bulunan müşterilerin dava tutarları ve/veya icra takibine konu nakit ve/veya diğer kıymetlerin bloke gününe kadar işlemiş faizlerini de içerecek şekilde Sermaye Piyasası Kurulu’na bildirimde bulunulması,
  •  Aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un üzerinde paya sahip tüm ortaklarından ve aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un altında paya sahip ortakların olması durumunda pay oranları toplamı mevcut sermayenin asgaride %90’ını teşkil edecek şekilde diğer ortaklarından alınacak Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin Sermaye Piyasası Kurulu’na iletilmesi,
  • Aracı kurumun yönetim kurulu üyeleri tarafından Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin verilmesi,
  • Aracı kurum unvanının ve faaliyet konusunun sermaye piyasası faaliyetlerini içermeyecek şekilde değiştirilmesi,

şartlarının yerine getirilmesi gerekmektedir.

Bu şartları yerine getirmiş olan aracı kurumların teminatları Sermaye Piyasası Kurulu’nun bildirimi ile Takasbank tarafından serbest bırakılacaktır.

 Yukarıda belirtilen, aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un üzerinde paya sahip tüm ortaklarından ve aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un altında paya sahip ortakların olması durumunda pay oranları toplamı mevcut sermayenin asgaride %90’ını teşkil edecek şekilde diğer ortaklarından alınacak Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin Sermaye Piyasası Kurulu’na iletilmesi ve aracı kurumun yönetim kurulu üyeleri tarafından Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin verilmesi kuralları Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından yapılan başvurularda uygulanmayacaktır.

Yetki belgeleri kendi talepleri doğrultusunda iptal edilen aracı kurumların elektrik, su, telefon,vergi,ücret, sigorta primi ve Yatırımcıları Koruma Fonu ödentileri gibi zorunlu faaliyet giderlerinin aracı kurumun teminatlarından ödenmesi mümkündür.Ancak ödemeler, aracı kurum teminatlarının müşterilerinin nakit ve menkul kıymet alacakları ile ihtilaflı alacaklara ilişkin tutulan miktar dışında kalan teminatlardan yapılabilecektir. Söz konusu ödemeler, aracı kurum ortaklarının yazılı onaylarının bulunması ve aracı kurum tarafından yapılan ödemenin belgelenmesi şartıyla mümkün olabilecektir.

Yapılan ödemelerin muvazaalı veya gerçek hak sahiplerine yapılmamış olması durumunda, yapılan ödemeler nedeniyle aracı kurum yönetim kurulu sorumlu olacaktır. Bu ödemelerin yapılabilmesi için, ilgili ortakların yazılı onayı ile aracı kurum yönetim kurulu kararı ve aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un üzerinde paya sahip tüm ortaklarından ve aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un altında paya sahip ortakların olması durumunda pay oranları toplamı mevcut sermayenin asgaride %90’ını teşkil edecek şekilde diğer ortaklarından alınacak Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin ve aracı kurumun yönetim kurulu üyeleri tarafından verilecek Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin Sermaye Piyasası Kurulu’na verilmiş olması şarttır. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’ndan yapılan başvurularda ise taahhütname aranmayacaktır.

E.2. Faaliyetleri Sermaye Piyasası Kurulu’nca durdurulan aracı kurumlara ilişkin teminatların serbest bırakılması:

 Sermaye Piyasası Kanunu’nun 46.maddesinin (h) bendi uyarınca, sermaye piyasası kurumlarının mali yapılarının ciddi surette zayıflaması nedeniyle, yetki belgeleri iptal edildiğinde, teminatları, tedrici tasfiye ve iflas süreci sonuçlanıncaya kadar serbest bırakılmayacaktır.

 Sermaye Piyasası Kanunu’nun 46.maddesinin (g) bendi uyarınca,sermaye piyasası kurumlarının mevzuat, esas sözleşme, içtüzük hükümlerine aykırı faaliyetlerinin tespit edilmesi nedeniyle yetki belgeleri iptal edilirse, yukarıda ‘‘yetki belgeleri kendi talepleri doğrultusunda iptal edilen aracı kurumların teminatlarının serbest bırakılması’’ başlığı altındaki koşulların tamamlanması halinde teminatlar serbest bırakılacaktır.

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından yapılan başvurularda, aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un üzerinde paya sahip tüm ortaklarından ve aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un altında paya sahip ortakların olması durumunda pay oranları toplamı mevcut sermayenin asgaride %90’ını teşkil edecek şekilde diğer ortaklarından alınacak Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin Sermaye Piyasası Kurulu’na iletilmesi ve aracı kurumun yönetim kurulu üyeleri tarafından Tebliğ ekinde yer alan noter onaylı taahhütnamenin verilmesi kuralları uygulanmayacaktır.

E.3. Faaliyette olan aracı kurumlara ilişkin teminatların serbest bırakılması:

Seri:V, No:101 Sayılı Tebliğin geçici 1.maddesine göre, Seri: V, No:46 sayılı Tebliğ’in 6.maddesinde işaret edilen teminat miktarları yeniden bu tebliğe göre hesaplanarak, bu tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 ay içinde aracı kurumlarca tamamlanmalıdır.

Bu tebliğde yer alan teminat miktarı düzenlemeleri gereğince, bu tebliğ ile gerçekleşen hesaplama yöntemi değişikliği nedeniyle teminat fazlası oluşan aracı kurumların teminatları Tebliğ’in yürürlüğe girdiği tarihten itibaren:
- Aracı kurumun faaliyetlerinin geçici veya sürekli olarak durdurulmuş, hakkında tedrici tasfiye veya iflasının istenmesine karar verilmemiş olması,
- Aracı kurum nezdinde Sermaye Piyasası Kurulu’nca yürütülen ve teminatların serbest bırakılmasına engel olacak herhangi bir denetim, şikayet veya ihtilaf bulunmaması,
-  Aracı kurum yöneticilerinden ihtilaflı alacaklar ve tutarları ile ilgili beyan alınması,
- Aracı kurumun, müşterilerine olan alacaklarının tespiti bakımından, mahkemeler ve icra müdürlükleri nezdinde devam eden ihtilafların, müşteriler tarafından bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren 2 ay içinde Sermaye Piyasası Kurulu’na bildirilmesi ve aracı kurum tarafından en az 1 hafta süreyle Borsa bülteninde ilan yapılarak, ilanda yer alan süre sonunda, dava açan ve icra takibinde bulunan müşteri olması halinde aracı kurum tarafından söz konusu davalara ve hak taleplerine ilişkin bilgileri içeren bir beyan alınması, dava açan veya hak talebinde bulunan müşterilerin alacak tutarlarının, faizi ile birlikte Takasbank nezdinde müşteri adına bloke edilmesi,
-  Borsa’dan borsa uyuşmazlıkları dahil aracı kurumdan olan hak ve alacağa ilişkin bir yatırımcı şikayetinin bulunup bulunmadığı konusunda bilgi alınması, ihtilaflı alacak tutarlarının faizleri ile birlikte Takasbank nezdinde müşteri adına bloke edilmek suretiyle teminatların serbest bırakılması işleminin gerçekleştirilmesi,
-  Aracı kurumun, Borsa, MKK, Takasbank, TSPAKB, veya Sermaye Piyasası Kurulu’na karşı herhangi bir yükümlülüğünün bulunmaması,
-  Tebliğ ekinde yer aldığı gibi, aracı kurum yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile aracı kurumun ortaklık yapısında %10’un üzerinde paya sahip tüm ortaklarından, sonradan ortaya çıkabilecek olanlar da dahil sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanan ve aracı kurum kayıtlarına yansıtılan veya yansıtılmayan borçlarını kayıtsız, şartsız ödeyeceklerine; sorumluluklarının şahsen, müteselsilen ve tüm malvarlıkları ile olduğuna dair ifadelerin yer aldığı bir taahhütname alınması,
şartlarının gerçekleşmesi halinde Takasbank tarafından serbest bırakılacaktır.
Teminatların serbest bırakılması sırasında Takasbank tarafından, Sermaye Piyasası Kurulu işlemlerine yönelik itirazlar ile teminatlara ilişkin yargı veya icra mercileri tarafından yapılan işlemlerin eş zamanlı olarak derhal Sermaye Piyasası Kurulu’na bildirilmesi gerekmektedir.

 Geçici 1.maddenin yürürlüğe girmesinden önce aracı kurumun maddi durumunun ciddi surette zayıflaması sebebiyle yetki belgesinin iptal edilmesi veya faaliyetinin durdurulması ancak tedrici tasfiyesine veya iflasına karar verilmemesi halinde, kapatılma tarihleri itibariyle kayıtlarında yer alan müşteri nakit ve menkul kıymet alacaklarını Takasbank’ta bloke etmeleri halinde ve yukarıda ‘‘yetki belgeleri kendi talepleri doğrultusunda iptal edilen aracı kurumların teminatlarının serbest bırakılması’’ başlığı altındaki koşulların tamamlanması halinde teminatlar serbest bırakılacaktır.

Bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce, Sermaye Piyasası Kanunu’nun 46.maddesinin h bendi yani aracı kurumun mali durumunun ciddi surette zayıflaması hali dışındaki sebeplerle, (mevzuat, esas sözleşme ve içtüzük hükümlerine aykırılık nedeniyle) yetki belgeleri iptal edilen veya faaliyetleri durdurulan aracı kurumların teminatları bu tebliğin 13.maddesinin ikinci fıkrasında açıklandığı gibi, yani ‘‘yetki belgeleri kendi talepleri doğrultusunda iptal edilen aracı kurumların teminatlarının serbest bırakılması’’ başlığı altındaki prosedürün tamamlanması durumunda ödenebilecektir.

Bu tebliğin yayımı tarihinden önce ihtilaflı alacak tutarları için bloke edilmiş teminatlar bu tebliğin 10.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan davanın aracı kurum tarafından kazanılması halinde veya aracı kurumun davayı kaybetmesi halinde müşteri tarafından mevcut teminatlardan yapılan tahsilattan sonra kalan teminat tutarı için müşterinin noter onaylı ibraname vermesinden sonra kalan teminat müşteri ibranamesinin kurula ibrazı veya dava zamanaşımı süreci sonunda serbest bırakılacaktır.